سیستم نگهداری :

شترمرغ‌های جوان روزانه یک سانتی متر رشد می‌کنند که باعث می‌شود شترمرغ شش ماهه دارای قدی حدود 1.5 تا 2 متر باشد و در یک سالگی به قد 2.2 تا 2.7 برسد. معمولا ارتفاع قسمت‌های مسقف را 0.5 متر بلند تر از قد شترمرغ بالغ در نظر می‌گیرند.

شترمرغ‌ها جایگاه‌های بزرگتر را ترجیح می‌دهند اگر چه جایگاه بزرگتر از حد معمول می‌تواند باعث شودپرنده‌ها وحشی شوند و رم کنند و کنترل سختی را نیاز داشته‌باشند. بنابراین سایز یک حصار خوب برای یک گروه تولید مثلی حدود1500متر است که باید با فنسهای به ارتفاع 8/1 متر محصور شود.کشت یونجه در داخل حصار پرندگان این اجازه را به پرنده می‌دهد که پرنده‌ها علوفه‌ای با کیفیت بالا داشته باشند و همچنین کشت تعداد کمی درخت و درختچه برای ایجاد سایه یا جدا سازی تو صیه می شود ‌هرگز نباید از سیم‌های خاردار برای محصورکردن جایگاه استفاده کرد. چون باعث می‌شود پرندگان هنگام واردآوردن ضربات شدید به سیم‌های خاردار به خودشان آسیب وارد کنند.

شترمرغ‌ها با شرایط اقلیمی متفاوت سازگاری زیادی دارند. اما با این حال نیاز به محافظت در مقابل برف، یخ، باد شدید، سرما، باران، تگرگ و بوران دارند. در نتیجه باید جایگاهی مناسب برای پرندگان در نظر گرفته شود که این جایگاه پرنده را از شرایط جوی نامناسب محفوظ داشته وهمچنین گرفتن و مهار پرنده‌ها را آسان‌تر کند.جایگاه دانخوری‌ها و آبخوری‌ها باید به گونه ای طراحی شوند که فرد مسؤول بتواند بدون آسیب درمقابل شترمرغهای مهاجم به آنها دسترسی یابد.این درحالی است که پرنده ممکن است در طول فصل جفتگیری رفتار های تهاجمی داشته باشند.دانخوری و آبخوری باید به صورت باز و به گونه ای طراحی شوند که حد اکثر راحتی راجهت مصرف خوراک و آب روزانه فراهم نمایند همچنین بایستی توجه داشت که این تجهیزات در ارتفاعی مناسب نصب گردند.

درسن4 هفتگی اول زندگی فضای کمی برای جوجه هالازم است 10×2 متر برای 20 جوجه

جوجه هابرای رشدبه طور روزافزون نیازبه فضای بیشتری دارند- جوجه هادر12ماهگی بالغ می شوند.

فضای لازم برای 50 جوجه 50×20 یعنی 1000مترمربع است. درآفربقای جنوبی فضای لازم بیشتراین است. معمولا100جوجه در6000تا9000مترمربع نگهداری می شوند.

می توان بادرخت یا سایر مواد طبیعی برای شترمرغ ها سایه بان ایجاد کرد ولی یک سایه بان ضروری است .شترمرغ باید سایه را به حسب اختیاری دردسترس داشته باشند تاهر وقت خواست از نور آفتاب فرار کندبه آنجا پناه ببرد. وقتی باران شروع می شود شترمرغ ها در یک نقطه نشسته و بدنبال پناه گاه می گردند.

گروه بندی معمول شترمرغ ها به صورت دسته های سه تایی یعنی یک نر و دو ماده است، اما شما ‏ممکن است نگهداری جفتی ( یک نر و یک ماده)، یا دسته های چهارتایی ( یک نر و سه ماده) و یا ‏نگهداری دسته جمعی (دو یا چند نر با دو یا چند ماده) در نظر بگیرید. ما نگهداری جفتی و یا سه ‏تایی را توصیه می کنیم. چون کنترل عملکرد فردی هر پرنده امکان پذیر است.
فضای مورد نیاز برای پرورش دسته سه تایی30×50مترو در مجموع 1500 ‏متر مربع است. البته این اندازه بدون هیچگونه عواقب جدی تقریبا به نصف قابل تقلیل می باشد ‏اگرچه گردشگاه های بزرگتر با مکان های دویدن وسیع مطلوبتر بوده و به همین علت گردشگاه ها به ‏صورت مستطیل در می آید تا مربع.

البته بايستی دقت داشت که انتخاب نوع سيستم بستگی تام به شرايط موجود از قبيل: آب و هوا، اقليم امکانات بالقوه و بالفعل، ميزان سرمايه گذاری، تعداد پرندگان و … خواهد داشت . به طور مثال در آفريقا به دليل وجود مراتع گسترده و حالت نيمه سنتی سيستم اعمالی به صورت باز و در اروپا به دليل محدوديت زمين سيستم بسته می باشد.

بايستی توجه داشت که صرفنظر از نوع سيستم اعمالی در تمامی مزارع هدف توليد گوشت و چرم و ساير محصولات اين پرنده می باشد لذا در هر مزرعه تعدادی پرنده بعنوان پرندگان مادر جهت توليد تخم نگهداری شده و از جوجه های بدست آمده از اين پرندگان جهت پرورش تا سن کشتار (۱۴-۹ ماهگی) و استحصال گوشت و پوست و … استفاده می گردد.

در ايران بدليل نوع خاص آب و هوايی شرايط موجود سيستمهای مديريتی نيمه بسته دارای اقبال بيشتری می باشند. به طور کلی در اين سيستم ها فضاهايی جهت سايبان و پناهگاه، محلهای تخمگذاری محل تغذيه و گردشگاه هايی ويژه جهت پرندگان در نظر گرفته می شود.

شترمرغ ها در كليه اقليم ها قابل زيست و نگهداري اند، از اقليم هاي بسيار سرد مانند آلاسكا تا گرم و خشك مانند صحراي افريقا. اما هرچه به سمت اقليم گرم و خشك پيش برويم كيفيت و كميت محصولات توليدي بهتر خواهد شد. تنها اقليمي كه براي پرورش شترمرغ توصيه نمي شود ( علي رغم آنكه در اين اقليم نيز توليد خود را ادامه مي دهد) اقليم گرم و مرطوب ( مناطق شرجي ) است زيرا تأثير منفي بر توليد آن مي گذارد.

  جوجه ها به سرعت رشد كرده و درسن يك ماهگی در حدود 3 تا 6 كيلوگرم وزن دارند. با افزايش سن جوجه ها بايستی فضای بيشتری در اختيار آنان قرار داد. گردشگاه جوجه ها بايستی دارای سايبان بوده و خاك بهترين انتخاب به عنوان بستر می باشد. بستر فضای مسقف بهتر است از جنس بتن باشد تا به راحتی بتوان آن را شست وشو داد و ضدعفونی كرد. در بعضی از مزارع از سيستم حرارت زيرزمينی به عنوان منبع حرارت استفاده می نمايند. اين مسأله باعث گرمی بستر و آرامش پرنده و نيز كاهش تلفات ناشی از عفونت كيسه زرده خواهد شد. در سن سه ماهگی جوجه ها وزنی بين 20 تا 30 كيلوگرم خواهند داشت. بعداز سن 3 ماهگی جوجه ها نسبتاً مقاوم بوده و تلفات كاهش می يابد.

بعداز سن 3 ماهگی بيشتر تلفات ناشی از مسائل فيزيكی است. از سن سه ماهگی تا پايان يكسالگی (زمان كشتار) جوجه ها در فضاهای محصور نگهداری می شوند. معمولاً به ازاء هر پرنده، حداقل 50 متر مربع فضای گردشگاه در اختيار قرار می گيرد. زمین مستطیل شکل جهت دویدن مناسب تراست . فضای سايبان برای هرپرنده نيز 8-5 متر مربع است. بنابراين بعداز سن سه ماهگی پرندگان نياز به سالن های بسته نخواهند داشت. بعداز سن سه ماهگی پرندگان به سرما و گرما بسيار مقاوم هستند. پرندگانی كه به عنوان مولد انتخاب می شوند بعداز سن يك سالگی از جيره های نگهداری استفاده می نمايند.

3 روش براي پرورش شترمرغ متداول است:روش باز-روش بسته –روش نیمه باز

روش باز:

 در سيستم های باز پرندگان در مراتع وسيع آزادانه پرورش می يابند.

در اين روش به زميني با وسعت حداقل 40 هكتار نياز است كه به اين صورت شترمرغ ها تا حد امكان نزديك به زيستگاه اصلي خود با حداقل دخالت بشر نگهداري شده و پرورش مي يابند.مزيت اصلي اين روش،كاهش قابل توجه هزينه نگهداري شترمرغ هاي بالغ به تعداد زياد است.همچنين اگر به پرنده اجازه تفريخ تخم هايش داده شود،هزينه اي براي جوجه كشي صرف نمي شود. نياز به زميني بزرگ به وسعت 40 هكتار است. غير از هزينه خريد پرندگان كه درتمام روشها معمول است، زمين مهم ترين نياز عمده اين روش است. شترمرغها تا حد امكان نزديك زيستگاه طبيعي شان با حداقل دخالت انسان نگهداري شده و پرورش مي يابند. مزيت اصلي روش باز، كاهش قابل توجه هزينه نگهداري شترمرغ هاي بالغ به مقدار زياد است. همچنين در صورتي كه شترمرغ ها خود تخمهايشان را جوجه كشي كنند، هزينه اي براي اين كار صرف نشده ودر نتيجه هزينه هاي توليد بسيار پايين خواهند بود. از معايب اين روش عدم كنترل و شناسايي شترمرغ ها و تخمهاي توليدي است.ميزان مرگ و مير و تلفات به ويژه در ميان جوجه ها به دليل شكار آنها توسط حيوانات شكارچي بالاست.ضمناً گرفتن شترمرغ ها بسيار مشكل و پرهزينه است.

روش بسته :

در سيستم هاي بسته شترمرغ ها در فضايی محدود نگهداری و با غذای آماده تغذيه می گردند

در اين روش به زميني بين 1تا 100 هكتار نياز است.همچنين مي توان كنترل كاملي بر ميزان توليد از طريق ثبت دقيق آمار تعداد تخم ها و جوجه داشت. از معايب اين روش به هزينه بالاي تهيه خوراك و حصاركشي مي توان اشاره كرد. محوطه مورد نياز براي اين روش به طور معمول كمتر از 20 هكتار است كه به چراگاههاي كوچكي هريك به وسعت 2-1 هكتار تقسيم شده است. اين روش به علت نياز كم به زمين مطلوب است. با اين حال دو اشكال اصلي اين روش عبارتند از:
1ـ هزينه هاي بالاتر خوراك
2ـ هزينه حصاركشي زياد
سرمايه گذاري مالي براي هر واحد زمين در اين روش بالاتر از دو روش ديگر است. با اين حال مزاياي استفاده از روش بسته بسيار زياد بوده و بر معايب آن غلبه دارد
مهمترين مزيت روش بسته آن است كه كنترل كاملي بر توليد مثل از طريق ثبت دقيق تعداد تخمهاي توليد شده توسط هر شترمرغ ماده و ميزان باروري و جوجه درآوري وجود دارد. اين ركوردها براي ارزيابي نهايي ارزش گله چه براي فروش مجدد، نگهداري براي توليد مثل ويا كشتار بسيار باارزشند. توليد مثل گزينشي شترمرغ ها بخوبي قابل انجام است. بعلاوه ركوردهاي مصرف خوراك قابل نگهداري است و براي معاينه و مهار شترمرغ ها مشكلي وجود ندارد.

روش نيمه باز:

سيستم نيمه بسته که تلفيقی از دو سيستم فوق می باشد در شرايط صنعتی کار آمدتر بوده و با استقبال بيشتری از سوی پرورش دهندگان مواجه است.

ميزان زمين مورد نياز براي اين روش محدوده اي متغير از 60-1 هكتار متناسب با تعداد گله مي باشد.پرندگان در چراگاه هاي نسبتا كوچك نگهداري مي شوند. آنها مجاز به گردش آزادانه در محدوده اي معين مي باشند و لذا بخشي از احتياجات تغذيه اي شان از مرتع تامين مي شود. خوراك تكميلي نيز جهت اطمينان از تامين تمام احتياجات تغذيه اي شترمرغ مورد نياز است. محل هاي خوراك دادن بايد نزديك حصاركشي دور چراگاه ايجاد شوند تا قابليت دسترسي به غذا افزايش و اضطراب ناشي از ورود مكرر افراد به داخل چراگاه كاهش يابد.

استفاده از اين روش چند مزيت دارد كه عبارتند از:

آساني نسبي شناسايي شترمرغ هاي مولد بهتر و جمع آوري و حمل و نقل تخم ها ( براي جوجه كشي)

صرفه جويي در هزينه هاي خوراك و حصار كشي

آزادي شترمرغ ها در انتخاب جفت كه نتيجه آن افزايش سازگاري بين آنهاست.

تولید مثل :

 شتر مرغ در سن 2 تا 3 سالگی به بلوغ جنسی می رسد و تا مدت زيادی بارور باقی می ماند. پرنده نر در زمان بلوغ به رنگ سياه با پرو بال سفيد رنگ و شتر مرغ ماده به رنگ قهوه ای تا خاكستری است. بارزترين نشانه در شتر مرغ نر، قرمزی رنگ ساق پا ، نوك و اطراف چشم است كه ارتباط مستقيمی با قدرت جنسی نر دارد. هرچه اين قرمزی بيشتر باشد پرنده از قدرت نرينگی بيشتری برخوردار است.

 شتر مرغ نرو ماده به صورت جفت تا دسته های چند تايی و نيز به صورت گله نگهداری می شوند. اين تركيبات بسته به ميزان زمين موجود و امكانات، قدرت جنسی نرها و اهداف اصلاح نژادی متفاوت می باشد. هيچ استاندارد خاصی در اين رابطه وجود ندارد و مدير مزرعه با شناسايی پرندگان و اهداف مورد نظر روش مناسب را انتخاب می نمايد. شتر مرغ ها در سال درحدود 6 تا 8 ماه تخمگذاری نموده و بقيه سال را استراحت می كنند. در ايران اين زمان از حدود بهمن ماه آغاز گشته و تا آبان ماه ادامه دارد. بديهی است در مناطق مختلف اين زمان متغيير باشد. در طول فصل تخمگذاری هر پرنده ماده به طور متوسط 40 تا 60 تخم می گذارد. البته در بعضی از پرندگان (از جمله در كشورمان) اين ركورد به 120 عدد تخم مرغ هم می رسد.

 توليد مثل پرنده به عوامل زيادی از جمله ژننتيك ، شرايط آب و هوايی، سلامت پرنده و به خصوص جيره مناسب بستگی دارد. استرس از عوامل منفی در تخمگذاری پرنده می باشد. معمولاً برای هر پرنده بالغ حداقل 50 متر مربع گردشگاه در نظر گرفته می شود كه البته بهتر است فضای متعلقه بيش از اين باشد. فضای مسقف (سايبان) به ازای هر پرنده بالغ در حدود 8 متر مربع و ارتفاع حصار در حدود 2 متر می باشد. در شرايط طبيعی هر پرنده بعد از گذاشتن حدود 18 عدد تخم برروی تخم ها نشسته و جوجه كشی طبيعی انجام می گيرد. در سال اول تخمگذاری، ميزان تخم گذاری نسبتاً پاببن است ولی در سال های بعد به طور قابل ملاحظه ای افزايش می يابد و در زمان تخمگذاری پرندگان، بايستی آرامش كافی برای پرنده مهيا گردد و ازحضور بازديدكنندگان كاسته شود. هر گونه استرس شامل تغيير جيره، صداهای ناآشنا برای پرنده(پارس سگ، تراكتور، هوايی و ....) حضور بازديدكنندگان، ترس و حتی تغييرات آب وهوايی برروی تخمگذاری و باروری تخم ها اثر مستقيم دارد. در زمان فصل استراحت بايستی غذا با فيبربالا، پروتئين و انرژی پايين در اختيار پرنده قرار گيرد و افزايش وزن پرندگان را كنترل نمود . وزن اضافی در فصل توليد اثر منفی در جفتگيری و تخم گذاری دارد. در فصل استراحت بايستی ويتامين و مواد معدنی به اندازه كافی در اختيار پرنده قرار گيرد.

نكاتي در مورد تخم شترمرغ و جوجه كشي :

تخم شترمرغ 1600 گرم وزن دارد.

طول مدت جوجه كشي تخم 42 روز است.

ماده ها در طول روز و نرها شبها روي تخم مي خوابند.

سن اوليه تخم گذاري در اين پرنده 24 ماهگي است.

-بهترين زمان تخم گذاري در طول روز اواخر بعد از ظهر و عصر بين ساعات 14-18 است و تخمي به رنگ سفيد مايل به کرم دارد.

-گله بندي به نسبت 2-3 يعني به ازائ هر 3 پرنده ماده،2 پرنده نر اختصاص مي دهند. اين نسبت گله بندي بهترين بازدهي را داراست و همچنين مقرون به صرفه مي باشد.

-شمار تخم هاي توليد شده در اوج توليد که در ماه هاي خرداد و تير است24 عدد(30درصد) از کل تخم توليدي است.

تشخیص جنس نر از ماده :


چشم : چشم ماده ها کوچکتر از نرهاست.
رنگ دم : در نرها سفید است.
رنگ پرها:  در ماده ها خاکستری است و نرها پرهای بیشتری دارند.
رنگ پاها:  در نرها قرمز و در ماده ها خاکستری است.
شترمرغهای نر بالغ بطور عمده دارای پرهای سياه رنگ سطح بدن و پرهای سفيد رنگ در ناحيه زير پرها و دم می باشد در حاليکه شترمرغ ماده قهوه ای يا خاکستری روشن بوده و در زير ناحيه پر و دم دارای پرهايی به رنگ خاکستری روشن تا سفيد می باشند.
نرها مي توانند با چند ماده جفت گيري كنند. شترمرغ هاي اهلي به صورب جفتي يا سه تايي ( تريو ) براي توليد مثل نگهداري مي شوند.

تخمگذاري:

ماده مدت كوتاهي پس از جفتگيري تخمگذاري را شروع مي كند. اولين تخم بارور تقريباً 10 تا 14 روز پس از اولين جفت گيري گذاشته مي شود. از آن پس و تقريباً بدون استثناء تخمها يك روز در ميان بصورت كلاچ هاي 20 تا 24 تايي توليد مي شوند. بين دو كلاچ يك وقفه 7 تا 10 روزه وجود دارد.

نسبت نر به ماده:

گرچه نسبت نر به ماده ( 1:1 ) در ابتدا براي كسب بالاترين ميزان باروري ايده آل بنظر مي رسد ولي به لحاظ سازگاري ممكن است نشانه اي ازوجود مشكل باشد. وجود جفت هاي ناسازگار مشكلي است كه گاهي اوقات هنگامي كه به شترمرغ ها اجازه داده مي شود جفتشان را انتخاب كنند رخ مي دهد. با اين وجود، از آنجا كه اينگونه انتخاب طبيعي جفتها به طور معمول در مزارع تجاري ممكن نيست، توليد كننده بايد نسبت به عملكرد و سازگاري آنها به حد كافي دقت نمايد. نسبتهاي نر به ماده از 1:2 تا 1:4 به لحاظ باروري مناسب است. نسبت بيشتر از 1:4 به اين علت كه نر ممكن است توانايي جفت گيري با تمام ماده ها را نداشته باشد توليد تخم هاي غيربارور را افزايش مي دهد.

اصول جمع آوري تخم ها برای جوجه کشی :

 شتر مرغ ماده معمولاً بين ساعت 4 تا 7 بعدازظهر تخمگذاری می كند. بلافاصله بعد ازتخم گذاری بايستی تخم ها توسط كارگر جمع آوری شده و به محل جوجه كشی منتقل شوند-دما و رطوبت اتاق نگه داري براي تخم شتر مرغ به ترتيب 16-20 درجه سانتي گراد و 65-75 درصد مي باشد که اگر زمان از يک هفته بيشتر شود دما را به 16 درجه سانتي گراد نزديک مي کنيم و حتي تا 14 درجه سانتي گراد نيز مي رسانيم سپس تخمها ضد عفونی شده و در دستگاه جوجه كشي قرارمی گيرند. حمل دستي ناملايم تخم هاي جوجه كشي مي تواند ساختار ظريف داخلي آنها را به هم زده و باعث عدم تبديل آن به جنين گردد. در جوجه كشي مصنوعي،تخم ها بايد روزي دوبار جمع آوري شده و در 70-60 درجه فارنهايت خنك شوند و در عرض 4-2 ایجاد فرصت برای تشكیل محفظه هوا در تخم تازه برای موقعیت مطلوب تخم سینه پهن‌ها خیلی مهم است تخم شتر مرغ را باید خشك و تمیز نگه داشت. تخمی که به گل و خاک و فضولات آغشته شده باشد و یا ترک داشته باشد را نباید در انکوباتور قرار داد. به دلیل وجود منافذ پوسته،تخم چند گرم در روز می تواند آب از دست بدهد. تخم‌های انبار شده باید قبل از انتقال به انكوباتور، به درجه حرارت محیط برگردند. این كار از نوسانات درجه حرارت، ایجاد نقاط سرد در انكوباتور (كابینت) یا ترك خوردن پوسته در اثر استرس حرارتی جلوگیری میکند در این مورد باید توجه داشت که تخمها نباید با پارچه مرطوب تمیز شود زيرا اين كار سريعترين راه براي آلوده شده آنهاست. از كاغذ سمباده نازك و خشك براي پاك كردن لكه هاي بزرگ كثافات استفاده مي شود. - هنگام شستشوي تخمها بهتر است از آبی استفاده شود که همراه با ماده ضد عفونی کننده مناسب بوده و همچنین دمای آب باید بالاتر از دمای تخم باشد استفاده از نور ماوراء بنفش  به عنوان يك روش ميكروب‌كشي مؤثر توصيه مي شود.

جوجه كشی به دو شیوه انجام می شود :

1- جوجه کشی طبیعی :

 در جوجه كشي طبيعي، تعدادی از تولید کنندگان شترمرغ آفریقایی راه طبیعی را ترجیح می دهند زیرا آنها اعتقاد دارند که جوجه های HATCH شده بوسیله روش مصنوعی زیاد قوی وسالم نیستند. که تفکر این افراد احتمالا صحیح می باشد زیرا در جوجه کشی طبیعی فقط جوجه های قوی زنده می مانندوجوجه های ضعیف تر از بین میروند و همین امر باعث پایداری نژادهای قوی می شود در این روش شترمرغ تخم هايش را در يك گودال كم عمق گذاشته و روي 15-12عدد تخم مي نشيند.

به شترمرغها اجازه داده می شود که روی تخم ها یشان به مدت 6 هفته بخوابند..مسئولیت نشستن بر روی تخمها بین هر دو شترمرغ نر و ماده تقسیم می شود و معمولا پرنده نر در شب و پرنده ماده در روز بروی تخم می نشیند .

2- جوجه کشی مصنوعی:

 عوامل اساسی در انكوباسیون مصنوعی عبارتند از: درجه حرارت، رطوبت، جریان هوا، موقعیت تخم(چرخاندن)و بهداشت. هر یک از عوامل به طور جداگانه یا همراه با عوامل دیگر میتواند علت مشكلات فراوان در مرحله هچ باشد. هرگز انكوباتور را در یك زمان پر از تخم نكنید مگر اینكه انكوباتور بصورت یك مرحله‌ای طرح شده باشد. در طرح انكوباتور یك مرحله‌ای باید افزایش درجه حرارت دراواخر دو انكوباسیون منظور گردد. تخم‌ها را د رسرتاسر انكوباتور بچینید تا از ایجاد نقاط سرد یا گرم جلوگیری گردد. . دوران جوجه کشی 42 روز می باشد که 39 روز تخم در ستر و 3 روز آخر در هچر قرار مي گيرد.

درجه حرارت:

 درجه حرارت مهمترین عامل در انكوباسیون میباشد. درجه حرارت‌های خیلی بالا یا خیلی پایین میتواند باعث مشكلات در رشد جنین و در اغلب مواردموجب مرگ آن گردد. درجه حرارت دستگاه جوجه کشی 3/36 درجه  سانتی گراد و رطوبت در حدود 20 تا 25 درصد است. وزن تخم به طور متوسط در حدود  5/1 کیلوگرم بوده و در پایان دوران جوجه کشی بایستی در حدود 13 تا 15 درصد از  وزن تخم کاهش پیدا کند.

 در دستگاههاي جوجه كشي كه هوا با مكش بيرون كشيده مي شود با توزيع حرارت يكسان پيرامون تخمها، درجه حرارت بهينه بوضوح نزديك مركز دستگاه بين 9/35 و5/36 درجه سانتيگراد مي باشد. در اين محدوده حرارتي جنين به طور صحيح نمو خواهد كرد. هنگامي كه جنين شروع به توليد گرما مي نمايد درجه حرارت را مي توان 7/0 درجه سانتيگراد كاهش داد ( تقريباً 4 روز قبل از تفريخ )درجه حرارت انكوباتور سرعت رشد جنین را كنترل میكند. در روز 14 انكوباسیون تخم‌ها را كندلینگ می کنند تا ازرشد مطلوب آنها اطمینان حاصل شود.تخم هایی که شفاف هستندرا جدا می کنندوملاحظه می کنند که آیا واقعا نابارروند یا در اثر حرارت بالا جنین بسیار كوچك مرده‌ای دارند.  باید دقت كرد كه در صورت تغییر دادن درجه حرارت، تهویه و رطوبت نیز متناسبا تنظیم گردند. در روز سی و هشتم تخم ها به هچر منتقل شده و تا زمان خروج از تخم در دستگاه باقی می مانند درجه حرارت اطاق انكوباتور باید ثابت باشد.نوسانات شدید درجه حرارت در اطاق میتواند باعث گرم شدن زیاد از حد تخم‌ها گردد.

رطوبت در طول جوجه كشي:

رطوبت براي نمو جنين بطور صحيح و تبديل آن به جوجه اي به اندازه طبيعي از اهميت زيادي برخوردار است. براي وقوع اين امر، آب تخم به ميزان معين بايد تبخير شود( 13 تا 15 درصد وزن تخم تا روز 38 جوجه كشي ) . يك تخم با وزن 1500 گرم در روز صفر بايد بطور متوسط تا روز 38 جوجه كشي 210 گرم وزن را از دست بدهد ( 7/38 گرم در هفته ). براي كنترل نسبي تبخير از تخم مقدار رطوبت در هواي پيرامون تخم بايد كنترل شود زيرا تعيين كننده ميزان تبخير از تخم مي باشد. معمولاً درصد تفريخ بالا در شترمرغ با رطوبت نسبي 25-15 درصد در 36 درجه سانتيگراد به دست مي آيد. رطوبت باید طوری تنظیم شود كه كاهش آب تخم بمیزان مورد نیاز حاصل گردد. اغلب تخم سینه پهن‌ها نیاز به 16-12% كاهش وزنی آب دارند. با توزین تخم در آغاز انكوباسیون و كنترل آن بطور مرتب شما می‌توانید میزان رطوبت لازم را برای هچ كردن بهینه تعیین نمائید. كاهش آب را به چند روش میتوان محاسبه نمود. یك روش محاسبه درصد كاهش مقدار آب نسبت به وزن اولیه برای یك مدت زمان معین است.

برای مدت ده روز مقادیر كاهش آب را روی چارت رسم كنید. بعد از قرار دان تخم‌ها در انكوباتور 3 تا 4 روز صبر كنید تا تخم‌ها با شرایط محیط تثبیت شوند و محفظه هوا در تخم‌تشكیل شود. اگر تخم‌های بیش از حد آب از دست می‌دهند متیوانید رطوبت را در انكوباتور با اضافه كردن سینی‌های آب یا افزون کرباس روی سطح آب رطوبت را بالا ببرید.

اگر یكی یا دو عدد از تخم‌ها این كاهش آب اضافی را نشان می‌دهند میتوانید آنهارا در انكوباتور دیگری كه رطوبت بالاتری دارد و یا با چسباندن نوار روی خط استوایی تخم (درست زیر محفظه هوا) با نوار چسب رطوبت را بالا ببرید. چسباندن نوار روی 10% از سطح تخم تعداد منافذ كه آبرا به بیرون منتقل می‌كنند كم می‌كند.

كاستن از آب تخم ، بویژه در مناطق مرطوب، میتواند كار سختی باشد. وسائل خشك كننده و تهویه همراه با رطوبت گیر برای كاهش رطوبت در اطاق انكوباتور بكار می‌روند. افزایش سرعت جریان هوا و تعویض هوا در داخل كابینت ( انكورباتور) نیز به كم كردن رطوبت داخل انكوباتور كمك می‌كند.رطوبت داخل هچر باید كافی باشد تا از چسبیدن غشاء‌های پوسته به جوجه جلوگیری گردد.

تهويه:

تهويه و جابجايي ضعيف هوا در داخل ماشين جوجه كشي ممكن است منجر به توزيع نابرابر حرارت ، رطوبت و يك سطح كُشنده دي اكسيد كربن و ميزان ناكافي اكسيژن همراه با جوجه درآوري پايين شود. نمو جنين بطور عادي با سطح اكسيژن تا 18 درصد سازگار است. غلظت بالاي دي اكسيد كربن درون ماشين جوجه كشي صدمه زيادي به جوجه درآوري مي زند.

وضعيت تخم و چرخش آن:

تخم ها در شرايط جوجه كشي مصنوعي بايد طوري در دستگاه قرار داده شوند كه انتهاي بزرگ به سمت بالا باشد. چرخش دستي پنج بار در روز انجام شود( و در صورت امكان به دفعات بيشتر، اما هميشه دفعات چرخش بايد اعداد فرد باشند مثلاً 5 ، 7 ، 9 و غيره) يا اگر چرخش بصورت مكانيكي انجام مي گيرد هر يك تا دو ساعت يكبار چرخانده شود. چرخش تخم بايد در روز 38 جوجه كشي متوقف شود سپس تخم ها به سيني هاي تفريخ منتقل مي شوند. طرز قرار دادن تخم در انكورباتور و چرخاندن آن موجب رشد كامل جنین و قرار گرفتن آن در موقعیت مناسب برای هچ خواهد شد. .تخم‌هایی كه به پهلو قرار می‌گیرند باید حول محور طولی چرخانده شوند.

هرگز نیابد تخم‌ها را در یك جهت چرخاند.زیرا این كار تشكیل غشاء و «كوریوالانتووئید» را مختل خواهد كردو به سایر ساختارهای تخم صدمه خواهد زد.

هچر :

تخم ها در روز 38 جوجه كشي به دستگاه هچرمنتقل مي شوند. جوجه طي 24 ساعت آخر جوجه كشي كيسه زرده را جذب مي كند كه اين كيسه به عنوان يك ذخيره غذا پس از تفريخ براي چند روز اول زندگي عمل مي كند. فرايند تفريخ هنگامي آغاز مي شود كه جوجه به وسيله عمل انعكاس سرش را تكان مي دهد، راهش را از طريق آلانتويز باز كرده و براي اولين بار شروع به تنفس ريوي مي نمايد. اين فرايند، شكستن پوسته از داخل ناميده مي شود و منقار جوجه را مي توان با عمل كندلينگ درون اتاقك هوايي مشاهده نمود. اولين گام در شكستن تخم به عنوان شكستن پوسته خارجي شناخته مي شود. در اين موقع رطوبت بايد 3 تا 5 درصد افزايش يابد تا اينكه جوجه بتواند به سادگي داخل تخم بچرخد. جوجه هاي تفريخ شده بايد قبل از خروج از دستگاه تفريخ تا خشك شدن كامل داخل آن باقي بمانند كه براي اين منظور معمولاً 24 ساعت كافي خواهد بود .

 جوجه ها پس از خروج از تخم بايستی درحرارت 30 تا 32 درجه سانتی گراد قرارگيرند. بهتر است اين حرارت در زير منبع حرارتی (لامپ هيتر، مادر مصنوعی) برای جوجه مهيا شده و اجازه انتخاب را برای جوجه فراهم آورد. در صورتی كه شرايط جوی اجازه دهد می توان جوجه را 24 ساعت بعداز درآمدن از تخم در فضای آزاد قرارداد.

 جوجه‌هایی كه زود هچ میشوند یا چثه آنها كوچكتر از معمول است نشاندهنده درجه حرارت بالا در انكوباتور می‌باشند. جوجه هایی كه 2 روز یا بیشتر در هچ تاخیردارند نشانگر درجه حرارت پایین در انكوباتور می‌باشند. اولین تخم‌های بارور میتوانند ما را كمك كنند كه درجه حرارت انكوباتور را بمیزان صحیح تنظیم نمائیم در برخی موارد تولید كنندگان لازم میدانند در هچ كردن به جوجه كمك نمایند. معمولا از زمان پاره كردن غشاء پوسته و راه یافتن به محفظه هوا تا نوك زنی بیرونی و ایجاد سوراخ در پوسته باید 18-12 ساعت به جوجه فرصت داد. اگر جوجه موفق به شكستن پوسته نشد، باید سوراخهایی در لبه بالا و پایین محفظه هوا ایجاد نمود تا اكسیژن كافی به جوجه برسد. میزان رطوبت را بالا ببرید. چند ساعت صبر كنید و شرایط غشاءهای داخل تخم را ملاحظه كنید. به آهستگی سوراخهای بزرگتری روی تخم ایجاد نمائید. و از دو سوراخ در لبه‌های محفظه هوا شروع كنید. همیشه شرایط جوجه و موقعیت كیسه زرده را (در صورت امكان) كنترل كنید. اگر قسمت كوچكی از كیسه زرده پیدا شد، میتوانید جوجه را برای مدتی در تخم رها كنید تا ناف آن كاملا بسته شود. زمان بندی در این مورد مهم است و مدت زمان كمك كردن برای هچ نباید بیش از36 ساعت طول بكشد . اگر این مدت طولانی شود باعث ضعیف شدن جوجه و عدم توانایی آن برای ایستادن و خوردن غذا یا باعث مرگ جوجه خواهد شد. ضمانتی برای ماندگاری این جوجه‌ها وجود ندارد.

جوجه ها به هنگام تولد وزنی در حدود  700 تا 1000 گرم دارند. بند ناف توسط بتادین ضدعفونی می گردد. کف سینی های  هچری نیز باید اصطکاک کافی داشته باشند تا از بازشدن پاها درجوجه جلوگیری به  عمل آید .

عفونت كيسه زرده از متداول ترين علل مرگ و مير جوجه ها تا سن حدود 14 روزه گی است. اين عفونت می تواند از طريق تخم، دستگاه جوجه كشی، بندناف و نيز غذا وخوردن مدفوع(از طريق روده) به كيسه زرده منتقل شود. عدم جذب به موقع كيسه زرده باعث عفونت و مرگ جوجه خواهد شد. هرگونه استرس نيز می تواند شرايط را برای باقی ماندن كيسه زرده در بدن جوجه و عفونت آن فراهم نمايد. از ديگر علل مرگ و مير در جوجه ها را می توان عفونت های باكتريايی، اسهال و مشكلات فيزيكی پا نام برد. غذا 24 ساعت بعداز هچ بايستی در اختيار جوجه قرار گيرد. غذا بايستی دارای انرژی و پروتئين بالا و از نظر املاح معدنی وويتامين ها بالانس باشد. چند روزی طول می كشد تا جوجه خوردن آب و غذا را بياموزد واين مدت ، زمان كافی را برای جذب كيسه زرده فراهم می نمايد. قرار دادن يك جوجه بزرگ تر در ميان جوجه های تازه به دنيا آمده عمل آموختن خوردن و آشاميدن را به جوجه ها آسان می سازد. جوجه های مريض و غيرفعال را بايستی سريعاً از ساير پرندگان جدا نموده و در فضای ديگر تحت درمان قرار داد.