بیماری های ویروسی طیور - بیماری آنفلوانزا
بنام خدا
در این مبحث یکی دیگر از بیماری های طیورمورد بحث قرار می گیرد . امیدوارم مورد استفاده علاقه مندان قرار گیرد.
بیماری
آنفلوانزای طیور یكی از بیماریهای واگیردار
تنفسی ویروسی طیور است كه دارای قدرت انتشار سریع می باشد.عامل آن ، ویروسی متعلق به خانواده اورتومیكسوویروسها می باشد و همه انواع آن در طیور ،
متعلق به تیپ A ویروس آنفلوانزا است.از آنجائیكه ماده ژنتـــیكی (RNA) این ویروس دارای ۸ قطعه جداگــــانه می باشد
، لذا خیلی سریع خاصیت پادگنی خود را تغییر
می دهد و موجب می گردد تا جوجه یاگله
ای كه به
تازگی از بیماری آنفلوانزا بهبود یافته مجددا به نوع جدیدی از ویروس آنفلوانزا مبتلا گردد.
دو نوع
پروتئین اصلی H و N روی سطح این ویروس وجود دارد.پروتئین H دارای ۱۵ تحت سروتیپ مختلف و
پروتئین N دارای ۹ تحت
سروتیپ
متفاوت می باشد.پروتئین H درخاصیت پادگنی و قدرت
بیماریزایی ویروس آنفلوانزا نقش اصلی را
ایفا می كند و چنانچه ویروس آنفلوانزایی متعلق به
تحت سروتیپ
هایی H5یا
H7 جدا شود ، لازم است كه
هرچه سریع تر به مراجع مربوط گزارش گردد.علت این
امر تعلق داشتن همه ویروسهای فوق حاد آنفلوانزای طیور به این دو تحت سروتیپ
است ، هر چند
كه ویروس جدا شده بیماریزایی شدیدی نداشته باشد ولی
باید در نظر داشت كه ویروس آنفلوانزا می تواند خیلی
سریع ماهیت
پادگنیش را تغییر داده و به صورت فوق حاد در آید. ویروس آنفلوانزا از انواع ماكیان
، بوقلمون ، بلدرچین ، قرقاول شترمرغ ، مینا ،
طوطی ، سار ، مرغابی ، غاز و سایر پرندگان آبزی
جدا شده است
ولی در ماكیان و بوقلمون بیشترین خسارت و تلفات را ایجاد می
كند. دوره
كمون بیماری در یك پرنده بین چند ساعت تا ۳ روز و در یك گله تا ۱۴ روز است.دوره كمون به
میزان آلودگی ویروسی ، راه عفونت ، گونه
پرنده مبتلا و قدرت بیماریزایی ویروس بستگی
دارد.
نحوه انتقال بیماری :
پرندگان آبزی (همچون اردك ، مرغابی و . . . )بعنوان مخـــــــزن این بیماری در طبیعت معرفی شده اند و عقیده بر این است كه مرغابی های اهلی نسبت به ابتلا به فرم درمانگاهی فوق حاد آنفلوانزا مقاوم می باشند.البته این پرنده ها به ویروس آنفلوانزا مبتلا می شوند و باعث پخش آن در محیط نیز می گردند. اشخاص مختلف با تماس با پرنده های مریض ، تجهیزات آلوده موجود در مرغداریها ، ماشین های حمل و نقل ، آب و دان آلوده ، پرندگان وحشی ، موش و حشرات می توانند به طور مكانیكی ویروس آنفلوانزا را بین مرغداریها منتقل كرده و موجب بیماری گردند.حتی شانه تخم مرغ می تواند نقش مهمی در بیماری داشته باشد.زیرا وجود ویروس در سطح پوسته تخم پرندگان آلوده نیز به اثبات رسیده است.البته امكان انتقال عمودی یا به عبارتی انتقال بیماری از مادر به جوجه برای این بیماری وجود ندارد ، چرا كه جنین آلوده ، قبل از تولید از بین می رود. ویروس به تعداد زیاد از طریق ترشحات چشم و بینی و دستگاه گوارش ،مدفوع ، پرنده بیمار ، در محیط پخش می شود و توسط مواد آلی در محیط حفظ می گردد.
علائم بیماری :
عوارض درمانگاهی حاصل از ابتلا به ویروس آنفلوانزا به سویه ویروس ، گونه و سن پرنده های مبتلا و وضعیت ایمنی آنها علیه بیماری آنفلوانزا و سایر بیماریها مانند كلی باسیلوز ، نیوكاسل ، مایكوپلاسموز و عوامل فیزیكو شیمیایی مانند گرد و غبار ، آمونیاك و . . . بستگی دارد. بطور كلی ویروس آنفلوانزا ، پرندگان وحشی را ، بدون عوارض مشخص ، مبتلا می سازد.علائم بیماری ممكن است در دستگاه تنفس ، گوارش ، تناسلی یا عصبی مشاده گردد.عوارض بیماری عبارتند از كاهش اشتها ، ضعف ، كاهش سرزندگی ، افزایش كرچی ، كاهش تولید ، كاهش جوجه در آوری و نطفه داری ، عوارض خفیف تا شدید تنفسی شامل سرفه ، عطسه ، خرخر ، افزایش اشك و التهاب ملتحمه چشم ، تورم سینوس ، جمع شدن جوجه ها به دور یكدیگر ، ژولیدگی پرها ، خیز (ادم) سروصورت ، تیرگی تاج و ریش همراه وزیكول و زخم بر روی آن ، تیرگی پوست نواحی بدون پر بدن ، اسهال ، عوارض عصبی مانند لرزش و تكا ن دادن سر .در برخی موارد دوره بیماری خیلی سریع بوده و پرنده ها بدون نشان دادن عارضه مشخص تلف می شوند. میزان تلفات در فرم فوق حاد بیماری در حدود ۱۰۰ درصد و در فرم حاد آن در حدود ۳۰ الی ۴۰ درصد می باشد ولی در اشكال خفیف تلفات مشاهده نمی گردد. احتمال وجود سایر عفونتهای ثانویه كه موجب افزایش تلفات می شود نیز مطرح است.
عوارض كالبد گشایی :
در موارد خفیف بیماری شامل ترشحات كاتارال و فیبرینی و یا چركی در سینوس ها و نای می باشد.گاهی ممكن است ادم و ترشحات سروزی و حتی لخته های چرك پنیری در سینوس ها و نای نیز مشاهده گردد.همچنین امكان دارد كیسه های هوایی ضخیم شده و ترشحات چركی پنیری یا فیبرینی در آنها مشاهده شود.گاهی پریتونیت فیبرینی یا كاتارال و تخم شكستگی مشاهده می گردد.معمولا در مرغهای بالغ در حال تولید ، ترشحات اكسودایی در مجرای تخم همراه با پارگی فولیكولهای تخمدان به وقوع می پیوندد.در موارد عفونت با ویروسهای دارای حدت زیاد ، ممكن است به علت مرگ سریع پرنده بر روی لاشه جراحات خاصی مشاهده نشود.در عین حال اغلب موارد عوارضی چون پرخونی ، خونریزی و ترشحات ترانسودایی داخل نای دیده می شود.تورم و ادم سر ، صورت و ، سینوس ها ، تیرگی ، پرخونی و گاهی خونریزی روی تاج و ریش ، پرخونی روی ساق پا ، نقاط نكروز و خونریزی روی كبد ، طحال ، كلیه ها ، ریه و سطوح سروزی نیز از جراحات قابل مشاهده است.
پیشگیری :
خوشبختانه ویروس آنفلوانزا جزء ویروسهای نسبتا حساس می باشد و با انواع ضد عفونی كننده های حلال چربی ، خنثی میگردد.برای ضدعفونی كردن می توان از انواع دترجنت ها (شوینده ها)، فرمالین ، بتاپروپیولاكتون ، عوامل اكسید كننده ، اسیدهای رقیق ، اتر ، سدیم دودسیل سولفات و یونهای آمونیم استفاده كرد.این ویروس در دمای ۲۲ درجه سانتیگراد به مدت ۴ روز و در صفر درجه به مدت ۳۰ روز در محیط مرطوب (آب) زنده می ماند.اصولا ویروس آنفلوانزا نسبت به حرارت ، اسیدیته بالا یا پایین ، شرایط محیطی غیر ایزوتونیك و خشكی حساس بوده و به سرعت از بین می رود. هنگامیكه مرغداری به ویروس آنفلوانزا آلوده می شود ، پس از حذف پرنده ها (بدنبال سیاست حذف گله یا پایان عمر اقتصادی گله) باید چند روز دمای سالن ها را افزایش داد.سپس متعاقب شستشوی دیوارها با مواد شوینده ، بستر سالن را جمع آوری نمود.در مرحله بعد باید مرغداری توسط هیپوكلریت سدیم یا فرمالین ضدعفونی شود. ویروس آنفلوانزا در شرایط سرد و مرطوب برای مدت طولانی تری در محیط باقی می ماند.بعنوان مثال در فــــصل زمستان بعد از ۱۰۵ روز ویروس عفونت زای آنفلـــــوانزا را از بستر آلوده جدا كرده اند.ویروس آنفلوانزا خاصیت عفونت زایی خود را در دمای ۴ درجه سانتیگراد تا ۷ روز در داخل مدفوع حفظ می كند.جهت كاهش آلودگی بستر و قبل از حمل آن به خارج از مرغداری بهتر است آن را دپو كرده (روی هم جمع كرده)و با نایلون بپوشانند تا در اثر تخمیر ، دمای آن بالا برود و ویروس غیر فعال شود.در زمان حضور پرندگان آلوده ، ویروس آنفلوانزا از آب نیز جدا می شود ولی با رفتن پرنده ها ، ویروس نیز در آب از بین می رود .
برای پیشگیری و كنترل بیماری باید از برخورد پرنده های وحشی – خصوصا پرندگان آبزی كه به
تناوب ویروس را در مدفوعشان دفع می
كنند – با پرنده های پرورشی جلوگیری نمود. رعایت شرایط قرنطینه مرغداری باید بطور
كامل رعایت شود. مهم ترین راه مبارزه با آنفلوانزا
بكاربردن
مدیریت صحیح و تصمیم گیری مناسب می باشد.در صورتیكه اولین مورد مثبت بیماری مشاهده گردد و بیماری در مناطق وسیعی انتشار
نیافته باشد ، بهترین راه مبارزه كشتار
جمعی طیور در محل مرغداری و دفن آنها است.باید
توجه داشت
انتقال پرندگان آلوده ، به نقطه دیگر جهت كشتار (به عبارتی دیگر كشتارگاه) به هیچ وجه صحیح نمی باشد و آلودگی را در منطقه پخش
می كند.بعد از حذف مرغها باید كلیه
لوازم و تجهیزات سالن ها و دیوارها را با مواد پاك
كننده
(دترجنت) شستشو داد.در مرحله بعد ضدعفونی كامل مرغداری و خالی نگهداشتن آن بمدت ۳ الی ۴ هفته الزامی می باشد.در
طی این مدت باید شرایط قرنطینه در اطراف مرغداری
و رفت و آمد به داخل آن رعایت شود.می توان جهت
اطمینان از
پا ك شدن مرغداری ، چند جوجه حساس را بداخل سالن رها نمود و پس از گذشت ۳ تا ۴ هفته چنانچه آنها از نظر
سرمی و دفع ویروس منفی بودند ، از پاك بودن مرغداری اطمینان حاصل كرد. در صورتیكه سیاست
واكسیناسیون وجود داشته باشد و واكسن
از سویه آنفلوانزای موجود در منطقه تهیه شده باشد
، باید برای دوره پرورش بعدی جوجه ها ،
آنها را واكسینه كرد.در برخی از واگیریهای آنفلوانزا در
جهان ، واكسن كشته تهیه گردیده و با موفقیت
استفاده شده
است.به هیچ وجه استفاده از واكسن زنده یا آلوده كردن كنترل
شده جوجه ها
با ویروس بیماریزای آنفلوانزا در سنین دارای حساسیت كمتر
(دوران پرورش گله مادر یا تخمگذار) توصیه
نمی شود.علت اصلی این محدودیت ، امكان بوجود آمدن سویه های
جدید آنفلوانزا از ویروس زنده آن می باشد. و نیز احتمال انتقال
به سایر طیور غیر واكسینه یا سایر حیوانات و انسان و بروز
بیماری در آنها نیز وجود دارد.از آنجائیكه به
هنگام واگیری
با سویه های فوق حاد آنفلوانزا هدف ریشه كنی بیماری می باشد
، استفاده از واكسن توصیه نمی شود.زیرا
با مصرف واكسن میزان تلفات و خسارات ناشی از بیماری
آنفلوانزا كاهش می یابد ولی پرنده های ایمن شده در
هنگام آلودگی
با ویروس بیماریزای آنفلوانزا ، دچار عفونت شده و بدون بروز
عوارض درمانگاهی
، ویروس بیماریزا را در محیط پخش می كنند.واكسیناسیون با
واكسن كشته
موجب كاهش شدت بیماری و قدرت انتشار ویروس در گله می گردد ولی در عین حال در گله واكسینه نمی توان ویروس بیماریزا را از میان
پرندگان حذف نمود. ساختن واكسن روغنی مستلزم
صرف هزینه زیاد بوده و در صورتیكه سویه ویروس آنفلوانزا دچار
تغییرات پادگنی شود ، باید بلافاصله واكسن كشته
جدید تولید
شود. اعمال دقيق نكات بهداشتي و افزايش تامين آن در سطح
مزرعه، جلوگيري از تردد افراد متفرقه به داخل
مزرعه، ضد
عفوني كردن آب آشاميدني، ضد عفوني كردن خودروهاي حمل دان و
تجهيزات
هنگام ورود به مزرعه به كمك دستگاه سم پاش و عبور آن از داخل
حوضچه
ضدعفوني از راهاي موثر جلوگيري از ورود بيماري است.
استفاده از
لباس كاركامل (كلاه، شلوار و بلوز، دكمه و ماسك) براي كليه
افراد شاغل و
يا بازديد كننده، گرفتن دوش براي كليه نفرات قبل از ورود به
سالنهاي
پرورش به هنگام اتمام كار روزانه، استفاده از حوضچه ضدعفوني قبل از ورود به سالن، معدوم كردن صحيح تلفات در پايان هر روز
(سوزاندن يا دفن كردن لاشهها در عمق زمين
با رعايت ضوابط)، خودداري از جابجايي دان و مواد
اوليه آن از
يك مرغداري به مرغداري ديگر و يا از محل آلوده به محل پاك و
خريد دان و
مواد اوليه آن از مراكز معتبر و تابع ضوابط بهداشتي از راههاي موثر پيشگيري است.
درمان :
بیماری درمان ندارد .
لازم به ذکر است سیاست
پیشگیری ودرمان باید براساس دستورالعمل های سازمان دامپزشکی کشورباشد.