اصول پرورش شتر مرغ 2

تغذیه :

سیستم گوارش در شتر مرغ :

 مسير حرکت غذای مصرفی در شترمرغ ها بدين صورت است که خوراک ابتدا از مری به پيش معده رفته و گوارش اوليه بوسيله شيره معدی انجام می گيرد، سپس اين خوراک از يک منفذ بزرگ وارد معده ماهيچه ای (سنگدان) می گردد و در آنجا غذا با کمک سنگريزه ها به قطعات کوچکتر خرد می گردد (مشابه عمل دندان در ساير جانوران) سپس غذا وارد روده کوچک شده و با اضافه شدن ترشحات روده ای خصوصاً لوزالمعده، مواد مغذی جذب می گردند .

همچنين فعاليتهای تخميری که توسط باکتريها و در روده کور و بزرگ انجام می گيرد شترمرغ را قادر می نمايد که از مقادير بالای فيبر در غذا استفاده نمايد.

در حقيقت وقتی ما در مورد تغذيه شترمرغ صحبت می کنيم، از تغذيه يک حيوان با آناتومی منحصر به فرد و در نتيجه توانايی هايی خاص صحبت می نماييم. از آنجا که شترمرغ بزرگترين پرندة روی زمين است اين اندازه بزرگ بر روی قابليت سازش پذيری آن با آب و هوای منطقه تاثير بسيار زيادی می گذارد. همچنين اين جثه بزرگ مشخص کنندة يک ضريب رشد سريع در زندگی او می باشد. تخمير خوراک خورده شده در اين پرنده در روده بزرگ صورت می گيرد نه چينه دان (شترمرغ چينه دان ندارد) و احتمالاً دمای بالای موجود در حفره بدن به تخمير اوليه و نيز جذب اسیدهای چرب با زنجیره کوتاه کمک می کند .

سنگدان ماهيچه قوی اين پرنده دارای لايه داخلی نرم بوده و برای سايش دانه های بسيار سخت مناسب نيست اما در مورد کاهش سختی فيبر کار آمد می باشد.

بزرگترين قسمت روده، روده کور بالايی هستند که دارای حفره های بزرگ و گسترده ای برای تخمير می باشند و اين امر باعث می گردند که شترمرغ سلولز را با همان کيفيت نشخوار کنندگان هضم و گوارش نمايد. علاوه بر اينها استفاده از خوراک با فرمولاسيون ويژه و کنترل شده و به اصطلاح بالانس و همچنين کاشت مواد مورد مصرف در جيرة اين حيوان می تواند تا حدود زيادی در کاهش هزينه های تغذيه موثر باشد.

ميزان مصرف خوراک و نوبتهای غذادهی :

ميزان خوراک مصرفی شترمرغها در سنين گوناگون بسيار متفاوت بوده بطوريکه از ۲۰۰-۱۲۰ گرم در يک ماهگی آغاز و تا ۵/2 کيلوگرم در روز خواهد بود اما بطور معمول خوراک مصرفی به ازاء هر شترمرغ بالغ معادل5/2 کيلوگرم در روز می باشد که البته اين ميزان می تواند بسته به فصل، نوع آب و هوای منطقه، نوع فرمولاسيون خوراک متغير باشد.

بايد توجه داشت که هر گونه تغييراتی که سر خود و بدون پايه علمی در نوع فرمولاسيون خوراک و يا ميزان خوراک مصرفی اعمال گردد می تواند پيامدهای منفی را در پی داشته باشد.

به طور مثال اگر بدون توجه به فتوتيپ پرنده اقدام به تغيير فرمول خوراک و يا ميزان آن نماييم اين تغييرات می تواند باعث لاغری و ضعف بيش از حد پرنده شود که در نتيجه جفتگيری و توليد رو به کاهش گذاشته و نهايتاً متوقف خواهد شد و يا اينکه باعث چاقی بيش از حد و عمدتاً تجمع چربی در اطراف دستگاههای تناسلی نر و ماده گردد که در اين صورت نيز شاهد تاثيرات منفی برتولید مثل خواهیم بود .

 شتر مرغها از لحاظ غذایی جزء حیوانات همه چیز خوار محسوب شده و پرندگانی بسیار مقاوم هستند در حيات وحش بخشی از خوراک آنها را حشرات، پستانداران کوچک مارمولکها و حتی گاهی تخم پرندگان تشکيل می دهند. شترمرغ ها قابليت زندگی در مراتع فقير را دارند و می توانند به راحتی در مکانهايی که گاو و حتی گوسفند قادر به زندگی نيستند، خوراک مورد نياز خود را تهيه نمايند.

مطالعات انجام گرفته بر روی شترمرغ ها نشان می دهد که آنها قادرند حجم بالايی از الياف خام را گوارش نمايند.  به گونه ای که می توان آنها را با یک جیره ارزان قیمت حتی از ضایعات محصولات کشاورزی تهیه شده تغذیه کرد .

 میزان غذای مصرفی شتر مرغ در سنین مختلف متفاوت بوده و از ١٢٠ گرم در ماه اول زندگی و تا٥/٢ کیلو گرم در رشد کامل متغیر می باشد . هزینه غذا مثل مابقی دام‌ها، هزینه عمده ترین مخارج شترمرغ است. میزان غذای شترمرغ در دوره رشد بین 3% تا 4% وزن بدن و در پایان دوره رشد بین 1.2% تا 2.5% وزن بدنش می‌باشد.  شتر مرغ در کل حیوانی علف خوار است. در بعضی مناطق شترمرغ را فقط با یونجه تغذیه می‌کنند که عمده ترین غذای شترمرغ است ، در سن رشد با اضافه کردن ذرت خورد شده به یونجه مقدارانرژی غذای شترمرغ را زیاد تر می‌کنند. البته در شکل صنعتی غذای شترمرغ ترکیبی از ذرت، یونجه خشک، ویتامین‌ها و مواد معدنی، پودر گوشت، کنجاله سویا، جو دوسر، شبدر قرمز خشک، جو، پودر استخوان، پودر ماهی، مخمر آبجو، یولاف با نسبت‌های مختلف برای دوره‌های مختلف رشد می‌باشد. همچنین یکی دیگر از مواد قابل ذکر در تهیه تغذیه شتر مرغ ، وابستگی بسیار کم آن به منابع خارجی می باشد به گونه ای که می توان گفت تمامی مواد مورد نیاز در کشور قابل تهیه بوده و همچنین به جهت سازگاری بالای این پرنده می توان از موادی با کیفیت متوسط و بهایی ارزان در تهیة خوراک استفاده نمود .
با توجه به اینکه هزینة خوراک مهمترین بخش هزینه های تولیدی یک دامپرور می باشد ، صنعت پرورش شترمرغ از این لحاظ می تواند بسیار مورد توجه قرار گیرد زیرا این پرنده با مصرف خوراک روزانة پایین در مقایسه با شاخه های دیگر دامپروری هزینه های زیادی را به پرورش دهنده تحمیل نخواهد کرد ، افزون بر اینکه مواد مورد نیاز جهت تهیه خوراک این پرنده به راحتی و در همه جا در دسترس می باشد که این امر با توجه به شرایط خاص اقلیمی ایران می تواند بسیار مورد توجه قرار گیرد
بطور کلی غذای شتر مرغ دارای ترکیباتی مابین غذای گاو و مرغ بوده و از دو قسمت علوفه (مانند یونجه و شبدر ) و کنستانتره (شامل : جو ، ذرت ، سویا ، مکملهای معدنی و ویتامینه و....) تشکیل شده است .

بطور کلی دو ترکيب مختلف را می توان در تغذيه شترمرغ عنوان نمود:

۱ ) قسمت علوفه ای مانند: يونجه و شبدر که در سنين مختلف از ۶۰-۱۰ % جيره را شامل می گردد.

۲ ) قسمت کنسانتره مرکب از موادی نظير: گندم، جو، ذرت، سويا، کنجاله ها، سبوس، مواد معدنی و ويتامينه و موادی از اين قبيل که در سنين گوناگون ۹۰ ٪-۴۰٪ کل جيره غذايی را تشکيل می دهد و در حقيقت قسمت مغذی جيره به شمار می رود.

بايستی بدين نکته توجه داشت که هر گونه صرفه جويی در تهيه مواد خوراکی با کيفيت می تواند ضررهای غيرقابل جبرانی را به پرندگان وارد وارد آورد، لذا پيشنهاد می گردد که جهت تغذيه از مواد اوليه مرغوب و با کيفيت بالا استفاده گردد.

 یک جیره خوب باید دارای موارد زیر باشد.
o‏ علوفه نظیر یونجه برای تأمین فیبر با کیفیت
o‏ غلات نظیر ذرت برای تأمین انرژی
o‏ منبع پروتئینی نظیر سویا ی بدون پوسته
o‏ مواد معدنی پر مصرف و کم مصرف
o‏ ویتامین ها
o‏ سایر افزودنیها نظیر اسیدهای آمینه و مخمر
 به عنوان مثال برای الیاف یونجه که داری سطوح ‏مختلف پروتئین است، توصیه می شود که یونجه حداقل 18 درصد ترکیب جیره آماده را تشکیل دهد. ‏یونجه مرغوب تر ویژگیهای مطلوب تر زیادی نظیر قابلیت هضم بهتر، ویتامین و مواد معدنی بیشتر دارد.
در مورد ذرت، باید بسیار تلاش کنید تا از ذرت دارای 8 درصد پروتئین استفاده کنید و نه از ذرت 6 درصد ‏که دارای کیفیت پایینی است. سویا معمولا بین 44 تا 47 در صد پروتئین دارد که سویا با پوسته حاوی ‏‏44 در صد پروتئین است. همچنین ما به سویا به عنوان منبع پروتئین نگاه کرده و 47 درصد را توصیه ‏می کنیم.
ویتامین ها و مواد معدنی، غنای جیره هستند. در اینجا علاوه بر مقدار، شکل ارائه آن در ترکیب با ‏یکدیگر نیز مهم است تا شترمرغ ها بتوانند حد اکثر استفاده را از آنها ببرند. کلسیمی که به یک شکل ‏خاص وجود دارد ممکن است برای شترمرغ ها غیر قابل هضم بوده و از این رو تعادل آن با فسفر به ‏هم خورده و مشکلات جدیدی ایجاد نماید.

تغذیه اختیاری و تغذیه کنترل شده :
طیور می توانند مصرف غذای خود را بر حسب احتیاجاتشان کنترل کنند . در گذشته غذای کاملاً مش « آردی » در دسترس طیور قرار می گرفت . این نوع خوراک در تمام مدت در دسترس طیور قرار می گرفت . اما بعد ها معلوم شد این روش غیر اقتصادی می‌باشد . چون پرنده در این روش میل به پرخوری نموده و بسیار سنگین می شود . و تولید تخم مرغ و افزایش وزن آنان جنبه اقتصادی ندارد . در بعضی از سویه ها هنوز به‌روش اختیاری غذا در دسترس گله قرار می‌گیرد . درواریته‌های سنگین وزن چه از سویه تخمگذار و یا گوشتی مصرف غذای گله مادر باید به‌روش کنترل شده انجام گیرد .
شکل غذا :
جیره‌های طیور به سه شکل مش ، ‌کرامبل و پلت می باشد .
فرم مش ( آردی) :
در این شکل از غذا مواد اولیه غذایی جیره به شکل آسیاب شده هستند . اما طیور علاقه‌ای به جیره‌هایی که از ذرت بسیار ریز تشکیل شده باشد ندارند ، زیرا این‌گونه مواد چسبناک هستند . در فرم مش میزان مصرف غذای طیور افزایش می‌یابد . اگر غلات خیلی ریز شوند ، طیور در درجه اول مایل به مصرف غلاتی خواهند بود که اندازه شان درشت‌تر است و مواد ریز برای مصرف نهایی در دانخوری باقی می‌مانند ،بنابر این در مصرف دان فرموله شده اشکال ایجاد خواهد شد .
اندازه ذرات و تأثیر آن :
اندازه ذرات جیره مش در مصرف آب آشامیدنی موثر است . هر چه ترکیب جیره مش درشت تر باشد میزان مصرف آب آشامیدنی کمتر می‌شود . این موضوع در میزان آب مدفوع تأثیری ندارد .
تأثیر حجم غذا در مصرف آب :
هر چه غذا دارای حجم بیشتر باشد . یعنی فیبر آن بالا باشد مصرف آب بیشتر خواهد شد . به همین دلیل آب مدفوع نیز افزایش می‌یابد . هرچه جیره‌های طیور دارای انرژی بالاتر و حجم کمتر داشته باشد ، مصرف و دفع آب نیز کمتر می‌باشد .
پلیت :
جیره‌ای که به صورت مش بوده و طی مراحل خاص از دستگاههای پلت‌زنی عبور می‌کند و به شکل استوانه های کوچک در اندازه‌های مختلف تحت عنوان پلت نامیده می‌شود . با مصرف غذای پلت ، ماکیان قدرت انتخاب قسمتهای مشخص از جیره غذایی را از دست می دهند و باید غذا را بطور کامل مصرف نمایند . مزیت مصرف پلت برای پرندگان جوان که مصرف غذای آنان کم است می باشد . همچنین وقتی بخواهیم که دارو را از طریق خوراک در اختیار دام قرار دهیم ، مصرف پلت دارای اهمیت می‌شود .   
فواید و معایب پلت :
تولید پلت باعث بالا رفتن هزینه است ، در صورتیکه هزینه مصرف شده جهت تولید پلت قابل برگشت باشد باید فواید و معایب پلت بررسی گردد .
فواید پلت :
1- کاهش گرد و غبار جیره .
2- حمل و نقل راحت ، پرت دان پلت کمتر است .
3- آلودگی کمتر در هنگام مصرف نمودن خوراک .
4- آلودگی کمتر در هنگام ذخیره نمودن خوراک .
5-  برای پخش دان پلت کارگر کمتری مورد نیاز است .
6-  در خوراک پلت خوراکهایی که پرنده از مصرف آن خود داری می‌کنند ، بیشتر مورد استفاده قرار می گیرد .
7- ریخت و پاش دان از دانخوری کمتر می‌شود .
معایب پلت :
1- باعث افزایش هزینه خوراک می شود .
2- افزایش مصرف آب .
3- افزایش رطوبت مدفوع .
4- افزایش بروز کانی‌بالیسم .
کرامبل :
حدواسط غذای مش و پلت می باشد . هنگامی‌که پلت هادرشت آسیاب شوند ، محصولی بوجود می‌آید که به آن کرامبل گویند . ذرات کرامبل باید حد واسط در نظر گرفته شود ، بهترین کرامبل معمولاً دارای مقداری ذرات ریز می باشد. این موضوع باعث افزایش راندمان مصرف دان می شود که این موضوع باعث جلوگیری از عارضه کانی‌بالیسم می شود .
 او ماج :
در گذشته ، مرطوب کردن جیره های مش متداول بوده است . با این فرض که این عمل باعث افزایش مصرف غذا می شود . اما این امر برای مدت 1 الی 2 روز است . و طیور بزودی میزان مصرف غذا را تنظیم می کنند .مرطوب کردن جیره مش نتایج زیر را بدنبال نخواهد داشت  :
1- افزایش تولید تخم مرغ
2- افزایش وزن تخم مرغ
3- افزایش رشد
4- بهبود ضریب تبدیل غذا

پرندگان بالغ باید روزی 2 بارغذاداده شوند.یک بار در صبح و یک بار بعدازظهر،جوجه ها باید5 دفعه در روز غذا داده شوند.

نحوه تنظیم فرمولهای غذایی

بايد توجه داشت که در تهيه خوراک پرنده علاوه بر مواد پايه شامل ذرت و سويا و گندم و جو و … استفاده از مواد اصلی يا اجزاء ثابت جيره نيز بسيار حائز اهميت است. مواد ثابت جيره می توانند موادی مانند مکملهای معدنی و ويتامينه، نمک و موادی از اين قبيل باشند.

شتر مرغ ها، پرندگاني علفخوار هستند و رژيم غذايي آنها شبيه نشخوار كنندگان است. يونجه و ذرت درصد بالايي از تركيب غذايي شتر مرغ را شامل مي شود. به دليل دارا بودن روده هاي دراز و طويل قدرت هضم بالا در خصوص مواد فيبري را دارند. جوجه ها معمولاً تا يكي دو روز بعد از هچ احتياج به تغذيه نداشته و سپس از غذاي با پروتئين 23% شامل كنستانتره و علوفه خشك به صورت كرامبل تغذيه مي شوند. استفاده از يونجه سبز در طول دوره رشد از اهميت خاصي برخوردار است. جهت هضم بهتر غذا بهتر است سنگريزه در اختيار پرنده قرار گيرد. تا سه ماهه اول پرورش ميزان يك كيلو خوراك در شبانه روز 23% پروتئين و تا شش ماهگي به طور متوسط 8/1 كيلوگرم خوراك با پروتئين 20% كافي مي باشد. شتر مرغها از شش ماهگي تا رسيدن به سن بلوغ (5/2 سالگي) به طور متوسط روزانه 5/2 كيلوگرم دان به صورت پلت شامل علوفه خشك آسياب شده و كنسانتره مي خورند (8 قسمت كنستانتره + يك قسمت علوفه خشك آسياب شده)

از يك روزگي تا سه ماهگي:

جوجه شترمرغ مي تواند از باقيمانده كيسه زرده براي مدت 7 تا 10 روز ابتداي زندگي اش تغذيه كند.اطمينان از اينكه جوجه شترمرغ ها آب مصرف مي كنند، اهميت دارد. در غير اينصورت ممكن است نياز به افزايش شدت نور يا تغيير درجه حرارت سالن باشد.
توصيه مي شود كه خوراك مصرفي جوجه ها در ابتدا به شكل خرد شده باشد و اگر از روش پرورش روي كف سالن استفاده مي شود، طي هفته اول خوراك روي روزنامه يا كارتن هاي تخم مرغ ريخته شده و پس از آن مي توان دانخوريها را وارد سالن كرد.
براي جلوگيري از اشكالات پا و اختلالات اسكلتي بايد رشد اوليه شترمرغ ها كنترل شود. محدود كردن مقدار انرژي خوراك بين 9 و 10 مگا ژول انرژي متابوليسمي در كيلوگرم معمولاً براي كنترل رشد كافي است.
با وجودي كه شترمرغ ها توانايي هضم الياف بيشتري نسبت به ساير پرندگان اهلي دارند ( به دليل تخمير در روده بزرگ ) ولي تنها پس از رسيدن به سن معيني توانايي انجام اين كار را بدست مي آورند. لذا بهتر است طي چند هفته اول زندگي جوجه ها جيره هايي با بيش از 5% الياف خام به آنها داده نشود. ضمناً توانايي جوجه ها براي هضم چربي در اوايل زندگي كاملاً پايين است. از اينرو نبايد بيش از 5% چربي به آنها داده شود.

از 3 ماهگي تا يكسالگي:

احتياجات تغذيه اي پرندگان با افزايش سن آنها تغيير مي كند. لذا انرژي و الياف خام افزايش و مقدار پروتئين خوراك كاهش مي يابد. بايد الياف جيره را در چهار تا پنج ماهگي به حدود 11-10 درصد افزايش داد. ضريب انرژي زايي خوراك بايد به حدود 5/10 –10 مگا ژول انرژي متابوليسمي بر كيلوگرم افزايش يابد. مقدار پروتئين خام نيز بايد به تدريج به حدود 20-18 درصد كاهش يابد. تعادل بين غلظت هاي كلسيم و فسفر قابل دسترس بايد به نسبت 1: 2  حفظ شود. همچنين خوراك دادن بايد به صورت آزاد انجام شود.

ادامه مطلب..........

ادامه نوشته